Andrzej Duda: „Polska była dla Żydów gościnną ziemią Polin”

0
7857

Bardzo się cieszę, że podczas mojej wizyty w Państwie Izrael mogę uczestniczyć w obecnej uroczystości. Otwierana dzisiaj wystawa przypomina bowiem o wspólnych doświadczeniach historycznych, które łączą narody polski i żydowski, oraz o wartościach, które stanowią fundament naszej przyjaźni, takich jak wolność, bezpieczeństwo, tolerancja, wzajemny szacunek, solidarność i przyjaźń.

Cieszę tym bardziej, że mogę się z Państwem spotkać właśnie w miejscu, noszącym imię Menachema Begina – urodzonego w Brześciu nad Bugiem jako Mieczysław Biegun – który w randze podoficera Wojska Polskiego przybył tutaj, na ziemię Izraela, w 1943 roku w szeregach armii gen. Władysława Andersa. I tu na własną prośbę został zwolniony ze służby, by włączyć się do walki o państwo żydowskie. O Izrael, w którego Knesecie zasiadał potem przez 10 kadencji (1949-1984) i którym rządził przez 6 lat jako premier (1977-1983).

Podobną decyzję podjęło wtedy ok. 2500 żołnierzy polskich pochodzenia żydowskiego. Polscy dowódcy wojskowi i przywódcy polityczni z Rządu RP na uchodźstwie doskonale rozumieli racje Żydów i nie stawiali przeszkód takiemu wyborowi. Polacy żegnali swoich żydowskich współtowarzyszy niedoli na zesłaniu w sowieckich łagrach i towarzyszy broni z armii Andersa, życząc im powodzenia w walce o odzyskanie własnego państwa. Bo wiedzieli, że ta sama droga prowadzi do wolnej Polski i do powstania Izraela.

W ten sposób w życiu Begina i całego pokolenia Żydów-syjonistów – wykształconych w międzywojennej szkole, gdzie razem z młodymi Polakami z pokolenia „Kolumbów” poznawali wielką poezję romantyczną, patriotyczną, i gorąco pragnących własnego państwa – urzeczywistniła się tradycyjna polska dewiza: „Za wolność naszą i waszą”. Za wolność, której Żydzi razem z Polakami wielokrotnie wcześniej bronili i o którą walczyli wspólnie jako obywatele Rzeczypospolitej.

Polacy i Żydzi przez tysiąc lat mieszkali razem w jednym kraju. Polska była dla Żydów gościnną ziemią Polin, gdzie znajdowali schronienie, uciekając przed prześladowaniami z innych krajów Europy. Dzięki opiece władz królewskich i gwarancjom prawnym Żydzi w Polsce byli bezpieczni, cieszyli się tolerancją i swobodą wyznawania swojej wiary, intensywnie rozwijali własną kulturę i życie duchowe. Stąd w XVI wieku rabin krakowskiej gminy Mojżesz Isserles nazwał Polskę „rajem dla Żydów” (paradis Judaeorum).

Niestety Rzeczpospolita Przyjaciół, którą przez wieki współtworzyliśmy – razem pracując dla wspólnego dobra, budując pomyślność swoich rodzin, miast i wsi, całego kraju – upadła wskutek agresji hitlerowskiej III Rzeszy w 1939 roku i Holocaustu, który na naszą ziemię przynieśli nazistowscy Niemcy. Okupanci wymordowali 6 mln obywateli Rzeczypospolitej, w tym 3 mln Żydów polskich. Ta planowa zagłada była niewyobrażalną zbrodnią.

Tragedia ta zmieniła bieg historii i losy naszych narodów. Po II wojnie światowej naród żydowski zbudował własne państwo: Izrael. Natomiast Polska wróciła na mapę Europy w nowych granicach, zniewolona przez reżim komunistyczny, i dopiero po pół wieku odzyskała niepodległość. Ale Polaków i Żydów nadal łączy wielowiekowe dziedzictwo współistnienia w Rzeczypospolitej – na ziemi Polin, gdzie razem budowaliśmy pomyślność naszych narodów i w obronie której wiele razy stawaliśmy ramię w ramię, by zbrojnie przeciwstawić się najeźdźcom. Cieszę się, że ta wystawa przypomina o tym ważnym elemencie dziejowych doświadczeń Polaków i Żydów.

Żyjąc przez wieki w państwie polskim, Żydzi razem z Polakami współtworzyli dobrobyt całego społeczeństwa i podejmowali odpowiedzialność za Ojczyznę. Żydzi polscy zapisali wiele chwalebnych kart w dziejach oręża Rzeczypospolitej, a tradycje naszych wspólnych walk o niepodległość Rzeczypospolitej sięgają wieku XVIII. Oto kilka przykładów.

Podczas insurekcji kościuszkowskiej w roku 1794, kiedy Polska przeciwstawiła się agresji carskiej Rosji, sformowano Pułk Lekkokonny Starozakonny, złożony z 500 kawalerzystów pod wodzą płk. Berka Joselewicza. Bronił on warszawskiej Pragi przed wojskami rosyjskimi i poniósł ciężkie straty. Sam dowódca – podobnie jak wielu innych Żydów – walczył później w Legionach Polskich gen. Jana Henryka Dąbrowskiego we Włoszech i w armii Księstwa Warszawskiego, a poległ w 1809 roku w bitwie z Austriakami pod Kockiem.

Symboliczną postacią dla polsko-żydowskiego braterstwa w zmaganiach o wolność Ojczyzny jest także Michał Landy – 17-letni uczeń Warszawskiej Szkoły Rabinów, który zmarł od postrzału przez żołnierzy rosyjskich, tłumiących manifestację patriotyczną na placu Zamkowym w 1861 roku. Tak jak wielu ówczesnych Żydów polskich, uważał się za Polaka wyznania mojżeszowego. W chwili, gdy odniósł on śmiertelną ranę, niósł na czele pochodu krucyfiks, przejęty z rąk ranionego wcześniej zakonnika katolickiego.

Polacy i Żydzi wspólnie walczyli o wolność Rzeczypospolitej w powstaniach narodowych 1830-1831 i 1863-1864 roku, a także podczas I wojny światowej w Legionach Polskich Józefa Piłsudskiego. Niepodległa i demokratyczna Polska w roku 1918 od razu uznała Żydów za pełnoprawnych obywateli. Tak jak Polacy i przedstawiciele innych narodowości, służyli oni w Wojsku Polskim, broniąc odrodzonej Ojczyzny przed Sowietami w wojnie 1920 roku i przed Niemcami w roku 1939. Nazwiska żołnierzy polskich narodowości żydowskiej figurują na listach poległych w bitwie z Wehrmachtem nad Bzurą oraz zamordowanych przez NKWD w Katyniu.

Kiedy 19 kwietnia 1943 roku wybuchło powstanie w getcie warszawskim, nad placem Muranowskim, gdzie swoją kwaterę i twierdzę miał Żydowski Związek Wojskowy, złożony z Żydów – przedwojennych żołnierzy Wojska Polskiego, zawisły dwa sztandary: błękitno-biały i biało-czerwony. Te dwie flagi – żydowska i polska – widać było z daleka. Budziły szczególną wściekłość hitlerowców, bo były symbolem naszego wspólnego oporu przeciw Niemcom. Ocalali bojownicy z getta walczyli też później razem z Polakami w powstaniu warszawskim 1944 roku.

Żydzi walczyli razem z Polakami o wolność, całość i bezpieczeństwo Rzeczypospolitej, bo bronili kraju, który dawał im szerokie możliwości i perspektywy. Na ziemi Polin przez stulecia kształtowała się żydowska tożsamość, rozwijała się kultura i życie duchowe.

To w Polsce działali słynni na całą Europę rabini, tacy jak Eliasz Zalman – Gaon z Wilna, które nazywano Jerozolimą Północy. Tutaj powstał wielki, mistyczny ruch odnowy judaizmu – chasydyzm. Tu działali sławni cudami cadykowie, jak Elimelech z Leżajska, do którego grobu co roku pielgrzymują Żydzi z całego świata. W Rzeczypospolitej żydowskie życie religijne rozwijało się niesłychanie intensywnie. Miało nawet głośne odłamy heretyckie, którym początek dały wystąpienia Sabataja Cwi (sabataizm) i Jakuba Franka (frankizm).

Swobody, z jakich korzystali Żydzi polscy, były bezprecedensowe. Samorząd lokalny, tworzony przez gminy wyznaniowe (kahały), istniał już od średniowiecza, ciesząc się opieką królów i autonomią wobec władz miejskich. W wiekach XVI-XVIII działał zaś jego organ centralny – Sejm Czterech Ziem dla Żydów z Królestwa Polskiego, obradujący w Jarosławiu i Lublinie, a także osobny Sejm Żydów Litwy w Wielkim Księstwie. Tak szeroka autonomia – z własną administracją skarbowo-podatkową i sądownictwem – stanowiła ewenement na skalę całej Europy. Do dzisiaj instytucje te uważa się za zaczątek parlamentaryzmu narodu izraelskiego.

Żydzi na ziemi Polin aktywnie uczestniczyli w życiu ekonomicznym, prowadzili działalność handlową i finansową we współpracy z kontrahentami z innych krajów wschodu i zachodu. Kontakty gospodarcze żydowskich przedsiębiorców, kupców i bankierów sięgały daleko poza granice Rzeczypospolitej. Dowodem szerokich perspektyw i rozmachu działalności Żydów polskich jest np. Gaspar z Poznania, który w XV wieku podróżował do Palestyny, Egiptu i Indii, gdzie poznał portugalskiego odkrywcę Vasco da Gamę i odtąd z nim współpracował. W czasach nowożytnych polska społeczność żydowska wydała bardzo wielu wybitnych ludzi nauki i kultury, którzy położyli ogromne zasługi dla całej ludzkości (zob. Aneks).

My, Polacy i Żydzi, jesteśmy spadkobiercami naszej długiej i bogatej polsko-żydowskiej historii. Mamy za sobą wyjątkowe wspólne doświadczenia – i piękne, i dramatyczne. Jesteśmy razem dziedzicami Rzeczypospolitej Przyjaciół, która wydała tak wielu wybitnych przedstawicieli narodu żydowskiego, w tym również założycieli i przywódców Państwa Izrael, takich jak Dawid Ben Gurion i Menachem Begin.

Wreszcie, jesteśmy świadkami odpowiedzialnymi za pamięć i prawdę – zwłaszcza o tym, co zdarzyło się w Polsce okupowanej przez Niemców podczas II wojny światowej. Jestem przekonany, że wierni wspólnym wartościom będziemy razem – we wzajemnej współpracy na różnych polach – budować dobrą przyszłość dla obu naszych narodów.

Wizyta w Centrum im. Menachema Begina w Jerozolimie. (fot. Andrzej Hrechorowicz / KPRP)

Komentarze:

komentarzy

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here