Proces wybijania się na niepodległość spod jarzma sowieckiego nie wszędzie przebiegał w sposób bezkrwawy. Dokładnie 27 lat temu, 13 stycznia 1991 roku, wojska ZSRR dokonały masakry ludności cywilnej, która broniła wieży telewizyjnej nadającej program telewizyjny niepodległej Litwy. Nieuzbrojeni ludzie, głównie studenci, kładli się na ziemię, tworząc „żywe zapory” przed nadciągającymi czołgami. Sowieci nie mieli litości. Tego dnia zabili (zmiażdżyli lub zastrzelili) 14 osób. Około 700 odniosło obrażenia.
Przypomnijmy – 11 marca 1990 roku Rada Najwyższa Litwy ogłosiła „Akt o Przywróceniu Niepodległości Republiki Litewskiej”. Deklaracji tej nie uznała Moskwa (do której akt ten był de facto kierowany). Sowieci początkowo odpowiedzieli blokadą gospodarczą wybijającej się na niepodległość republiki. To jednak nie zmieniło nastrojów, jakie panowały w Wilnie.
10 stycznia 1991 roku Michaił Gorbaczow (ówczesny przywódca ZSRR) wystosował wobec litewskich władz ultimatum, w którym żądał przywrócenia sowieckiego porządku konstytucyjnego na terenie Litwy. Do zbuntowanej republiki skierowano wojsko i oddziały specjalne.
Ludzie wyszli na ulice. Przeczuwając, że sowieci mogą się zdecydować na wariant siłowy, Litwini zaczęli okupywać najważniejsze budynki administracji publicznej – w tym wieżę telewizyjną w Wilnie, która na terytorium Litwy nadawała sygnał TV (od kilku miesięcy niezależny od Moskwy).
Pod tym względem wieża telewizyjna była punktem o znaczeniu strategicznym. Ten, kto kontrolował wieżę, ten kontrolował przepływ informacji w kraju. Sowieci zdawali sobie z tego doskonale sprawę. 13 stycznia 1991 roku podjęli decyzję o siłowym przejęciu tego obiektu. Czołgi Armii Czerwonej oraz sowieccy komandosi przeprowadzili szturm. Część z poszkodowanych ofiar została zmiażdżona przez gąsienice sowieckich czołgów. Ludzie zgromadzeni pod wieżą telewizyjną (głównie studenci) liczyli, że gdy stworzą „żywe zapory”, to wojsko się zatrzyma. Mylili się. Sowieci nie mieli litości. W wyniku szturmu zginęło 14 bezbronnych Litwinów, a około 700 osób zostało rannych. Po stronie rosyjskiej zginął 1 żołnierz – został przypadkowo trafiony podczas ostrzału cywilów przez innego komandosa.
Krwawy atak na wieżę telewizyjną oraz śmierć bezbronnych Litwinów wywołały oburzenie całego świata. 9 lutego 1991 roku przeprowadzono referendum, w wyniku którego 90 proc. Litwinów opowiedziała się za niepodległością i odłączeniem od ZSRR. Dwa dni później – 11 lutego 1991 roku – pierwsze państwo na świecie oficjalne uznało niepodległość Litwy. Była to Islandia.
Niestety masakra z 13 stycznia 1991 roku nie była ostatnią dokonaną przez żołnierzy sowieckich na terytorium Litwy. Ataki (w mniejszej skali) powtarzały się także w kolejnych miesiącach. Najpoważniejszym była masakra posterunku granicznego w Miednikach (na granicy z Białorusią). 31 lipca 1991 roku wojska sowieckie zabiły tam 7 litewskich celników i policjantów.
