W XX wieku było bardzo wielu rewolucjonistów komunistycznych, jednak tylko Ernesto Guevara został ikoną popkultury – koszulkę z jego podobizną widział chyba każdy. Dlaczego to właśnie on osiągnął taką popularność? I kim naprawdę był?
Ernesto Guevara urodził się 14 czerwca 1928 roku w argentyńskim mieście Rosario, w anglo-irlandzkiej rodzinie o lewicowych przekonaniach politycznych. Jego ojciec był zagorzałym zwolennikiem obozu republikańskiego, który przegrał w wojnie domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, często więc gościł w swoim domu emigrantów z Hiszpanii, zmuszonych do osiedlenia się w Argentynie po zaprowadzeniu w Hiszpanii dyktatury generała Franco. Można zatem powiedzieć, że młody Ernesto w znacznym stopniu „odziedziczył” światopogląd po swoim ojcu. „Che”, mimo że od najmłodszych lat chorował na astmę, był świetnym sportowcem: grał w piłkę nożną, golfa, rugby, uprawiał strzelectwo sportowe, od 12 roku życia brał udział w zawodach szachowych, szczególnie zaś lubił kolarstwo. W 1937 roku rozpoczął naukę w szkole podstawowej, następnie w 1942 roku naukę w klasie średniej, ostatecznie zaś w 1948 roku wstąpił na Uniwersytet w Buenos Aires, aby studiować tam medycynę. Studia ukończył z dyplomem medycznym w czerwcu 1953 roku.
Jeszcze w czasie studiów, w 1952 roku, odbył podróż motocyklową po sześciu krajach Ameryki Łacińskiej: Peru, Boliwii, Ekwadorze, Panamie, Hondurasie i Salwadorze. Uświadomiła mu ona biedę szerokich rzesz latynoamerykańskich chłopów, pracujących zazwyczaj tylko sezonowo na plantacjach należących do wielkich właścicieli ziemskich albo kompanii międzynarodowych. Swoje wrażenia z tej podróży zapisał w pamiętnikach, które otrzymały nazwę Dzienniki motocyklowe i po raz pierwszy zostały wydane na Kubie w 1992 roku. Ta podróż ostatecznie przekonała go do obrania drogi życiowej zawodowego marksistowskiego rewolucjonisty.
W grudniu 1953 roku przybył do Gwatemali, gdzie rozpoczął pracę lekarza. Nawiązał w tym czasie romans z ekonomistką, Hildą Gadeą Acostą, która została jego pierwszą żoną i matką jego najstarszej córki Hildy Beatriz Guevara Gadea (1956-1995). W owym czasie CIA zorganizowały w Gwatemali pucz w celu obalenia lewicowego prezydenta Jacobo Arbenza Guzmana. Ponieważ Guevara wstąpił w czasie puczu do milicji broniącej dotychczasowych władz, po obaleniu Guzmana nowe władze wydały na niego wyrok śmierci. Udało mu się jednak ukryć w miejscowym konsulacie argentyńskim, a następnie po kilku tygodniach otrzymać zezwolenie na wyjazd do Meksyku, gdzie przybył we wrześniu 1954 roku.
Towarzysz Fidela
Po przybyciu do Meksyku Guevara osiedlił się w stolicy tego kraju i podjął tam pracę w miejscowym szpitalu. W czerwcu 1955 roku poznał Raula Castro, dzięki któremu zetknął się z jego bratem. W tym właśnie czasie Fidel Castro założył w Meksyku organizację pod nazwę „Ruch 26 Lipca”, którego celem było obalenia dyktatury Fulgencia Batisty na Kubie. Nazwa organizacji pochodziła od daty pierwszego nieudanego powstania przeciwko Batiście, czyli 26 lipca 1953 roku, kiedy to Fidel Castro z grupą 150 ludzi dokonał nieudanego ataku na koszary Moncada w mieście Santiago na Kubie. Ernesto Guevara przystąpił do tej organizacji i bardzo szybko zdobył zaufanie Fidela Castro, który uczynił go swoim głównym doradcą. W oddalonej o 3 km od miasta Meksyk farmie Santa Rosa Castro i jego zwolennicy gromadzili broń i odbywali ćwiczenia wojskowe.
W końcu 25 listopada 1956 roku bracia Castro, Guevara i 79 innych kubańskich spiskowców na pokładzie statku „Granma” wypłynęło z Meksyku na Kubę, do której dotarli 2 grudnia. Już 5 grudnia zostali zmuszeni do walki z kubańskimi siłami rządowymi, w wyniku której zostali pokonani. Przy życiu pozostało już tylko 22 z nich, z których 10 osób aresztowano w następnych dniach. Ocalała 12, wśród której znajdowali się bracia Castro oraz Guevara, schroniła się w górach Sierra Maestra. Castro nie zamierzał jednak zrezygnować z walki – wkrótce jego miniaturowy oddział zaczął się coraz bardziej rozrastać. Pod koniec marca 1957 roku oddziały Castro zdobyły obóz wojskowy Uvero, co przysporzyło im popularności w kraju i doprowadziło do napływu nowych ochotników. Inne środowiska opozycyjne także podejmowały w tym czasie próbę obalenia reżimu Batisty, jednak bez rezultatów.
Ostatecznie to frakcja Fidela Castro i Ernesto Guevary zdobył dominację w ruchu oporu wobec znienawidzonego reżimu. W lutym 1957 roku Castro zorganizował w miastach konspirację, tzw. Obywatelski Ruch Oporu, przekształcony w lipcu 1958 roku w Rewolucyjny Front Miejski. Organizował on w miastach strajki, dywersję i sabotaż, posługując się także metodami terrorystycznymi. Odpowiedzią ze strony Batisty był kontrterror, którego ofiarą padło do końca 1957 roku aż 19 tysięcy ludzi w miastach, podczas gdy w walkach z partyzantami zginęło zaledwie tysiąc osób. Działania te ostatecznie zniechęciły do Batisty społeczeństwo kubańskie. Pod koniec lipca 1958 roku Castro przeszedł do ofensywy i opanował prowincje Oriente i Las Villas.
Pod koniec 1958 roku reżim Batisty, pozbawiony wsparcia ze strony USA, zaczął chylić się ku upadkowi, a wojska dyktatora zaczęły ponosić coraz liczniejsze klęski. 1 stycznia 1959 roku oddziały Castro zdobyły Santiago de Cuba, zaś oddziały „Che” Guevary miasto Santa Clara. Tego samego dnia o godz. 2.00 w nocy Fulgencio Batista razem z rodziną i najbliższymi współpracownikami opuścił Kubę i udał się do Hiszpanii, gdzie zmarł w 1973 roku. Co prawda przed opuszczeniem kraju wyznaczył na nowego prezydenta Carlosa Piedrę, a na premiera Eulogio Cantillo, jednak Fidel Castro odmówił uznania nowych władz i 8 stycznia przybył do Hawany. Jeszcze w Santiago de Cuba stanowisko prezydenta zostało powierzone Manuelowi Urrutti Leo, a premiera Jose Miro Cardonie.
Łączna liczba ofiar kubańskiej wojny domowej waha się między 30 a 40 tysiącami osób. Podczas tej wojny Ernesto Guevara otrzymał swój znany do dzisiaj przydomek „Che”, co po hiszpańsku znaczy mniej więcej „hej, chłopie”. Dał się wtedy poznać jako dowódca zdyscyplinowany, ale oschły w kontaktach z otoczeniem i dosyć okrutny. Pewnego razu zdecydował się na zabójstwo 14-letniego chłopca należącego do swojego oddziałów, za to, że ten ukradł dla siebie nieco jedzenia. Wychwalał także „skuteczną nienawiść, która czyni z człowieka efektywną, działającą szybko, selektywnie i bezwzględnie maszynę do zabijania”. Antykomunistyczna opozycja kubańska zarzuca mu, że w czasie walki zabijał także żołnierzy z armii Batisty wziętych do niewoli – w 2008 roku Armando M. Lago przedstawił listę 216 udokumentowanych ofiar „Che” Guevary. Fanatyzm rewolucyjny i okrucieństwo to cechy, które miały ujawniać się w działaniach „Che” także i później.
Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.
