10. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie komisyjnego projektu ustawy o zmianie ustawy o Karcie Polaka oraz niektórych innych ustaw (druk nr 157).

Poseł Michał Dworczyk:

Panie Marszałku! Panowie Ministrowie! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu Komisji Łączności z Polakami za Granicą przedstawić projekt ustawy o zmianie ustawy o Karcie Polaka oraz niektórych innych ustaw.

Ustawa o Karcie Polaka została przygotowana przez rząd Jarosława Kaczyńskiego i weszła w życie w 2008 r. Od tamtego czasu minęło blisko 8 lat. Czas dobry, żeby podsumować dotychczasowe działanie tej ustawy, przeprowadzić ewaluację i też wsłuchać się w głosy naszych rodaków ze Wschodu, dla których przecież tę ustawę przygotowaliśmy i przyjęliśmy. I właśnie po takich głębokich konsultacjach z organizacjami pozarządowymi, organizacjami polonijnymi komisja podjęła inicjatywę ustawodawczą z intencją wprowadzenia nowelizacji stosunkowo głębokiej. Proponujemy następujące zmiany.

Otóż ostatni rok wskazał, że brakuje podstawy prawnej do tego, aby naszych rodaków, posiadaczy Karty Polaka w sytuacjach ekstraordynaryjnych, w sytuacjach zagrożenia zdrowia i życia móc ewakuować z terenów zagrożonych, żeby udzielić im skutecznej pomocy. W ciągu ostatniego roku, tak jak powiedziałem, dwukrotnie musieliśmy ewakuować Polaków z Donbasu i jednym z problemów, na które wtedy natknęło się państwo polskie, był właśnie brak podstawy prawnej do skutecznego udzielenia pomocy. My wprowadzamy przepis, który z poszanowaniem prawa międzynarodowego taką możliwość właśnie stworzy. Dzięki niemu posiadacze Karty Polaka będą traktowani na podobnych zasadach jak obywatele polscy w sytuacjach zagrożenia zdrowia i życia.

Druga ważna zmiana, którą proponujemy, to jest zmiana polegająca na wprowadzeniu ułatwienia w osiedlaniu się na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Po pierwsze, proponujemy zwolnienie z wszelkich opłat posiadaczy Karty Polaka, zarówno tych, którzy ubiegają się o obywatelstwo polskie za pośrednictwem konsulatów Rzeczypospolitej Polskiej, jak i tych, którzy przyjeżdżają do Polski, chcą otrzymać kartę stałego pobytu, a następnie obywatelstwo. Proponujemy, aby każdy posiadacz Karty Polaka mógł po przyjeździe do Polski bezpłatnie, automatycznie, jeżeli wyrazi taką wolę, otrzymać kartę stałego pobytu, a następnie po roku, jeżeli taka będzie jego wola, otrzymać obywatelstwo polskie. Proponujemy, aby w tym czasie, w czasie tego roku przysługiwało mu wsparcie ze strony państwa polskiego, wsparcie finansowe, które mogłoby być wykorzystane na dofinansowanie wynajmu mieszkania, na naukę języka polskiego czy też kursy dokształcające zawodowo.

Myślę, że jest to szalenie istotna sprawa, ponieważ pragnę przypomnieć, że ustawa o repatriacji nawet w swojej obecnej formule obejmuje wyłącznie naszych rodaków mieszkających w azjatyckiej części Związku Sowieckiego, a Polacy mieszkający na terenach dzisiejszej Białorusi, Ukrainy nie mają możliwości skorzystania z repatriacji. Proponowane przez nas rozwiązanie tym wszystkim, którzy chcieliby na stałe przyjechać do Polski, stworzy taką możliwość. Można też wskazać w tym miejscu, że z punktu widzenia państwa polskiego, z punktu widzenia problemów demograficznych, z jakimi się spotykamy, takie rozwiązanie również jest korzystne, ponieważ chyba oczywiste jest, że dużo lepszym rozwiązaniem byłoby, gdybyśmy braki demograficzne czy problemy demograficzne mogli rozwiązywać, wykorzystując do tego, korzystając przy tym z przyjazdu Polaków, osób polskiego pochodzenia ze Wschodu, a nie osób, które przyjeżdżają z zupełnie innych kręgów kulturowych.

Kolejną ważną zmianą, jaką proponujemy, jest zmiana polegająca na możliwości ubiegania się o Kartę Polaka nie tylko, tak jak do tej pory, w konsulatach Rzeczypospolitej Polskiej, ale również w urzędach wojewódzkich. W krajach, gdzie nie ma pełnej demokracji, takich jak np. Białoruś, władze niechętnym okiem patrzą na osoby ubiegające się o Kartę Polaka. Część osób z tego powodu nie zdecydowała się do tej pory na wystąpienie o ten dokument. Poprzez proponowaną zmianę chcemy stworzyć sytuację, w której taka osoba, nasz rodak, przyjeżdżając np. do Białegostoku, mógłby w urzędzie wojewódzkim załatwić wszystkie formalności, a następnie po pewnym czasie odebrać Kartę Polaka bez narażania się na szykany ze strony władz białoruskich.

Kolejną istotną zmianą, którą wprowadzamy, jest zwolnienie z rozmowy kwalifikacyjnej z konsulem osób, które ukończyły szkoły z polskim językiem nauczania. Ta zmiana ma wymiar nie tylko praktyczny, w ten sposób również podnosimy prestiż tych placówek. Ich nie jest wiele, dlatego że na Białorusi to są dwie szkoły, na Ukrainie – sześć, na Litwie – blisko 100, niemniej jednak powinniśmy dbać o to, żeby prestiż, renoma tych szkół były jak najwyższe. W naszym przekonaniu zmiana, którą proponujemy, buduje właśnie prestiż tych placówek.

Kolejną kwestią i kolejną zmianą, jaką proponujemy w nowelizacji, jest przeniesienie dotychczas działającej przy Kancelarii Prezesa Rady Ministrów Rady do Spraw Polaków na Wschodzie do Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Ustawa realizowana jest w znacznej mierze przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych, tam znajdują się osoby, które najlepiej są zorientowane w problematyce, której dotyczy ustawa. Wydaje się, że w sposób oczywisty ta rada powinna być właśnie przypisana do Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Pozwoli to na pewno też na jej bardziej sprawne i efektywne funkcjonowanie.

Na koniec chciałbym powiedzieć, że te wszystkie zmiany są wynikiem, tak jak wspomniałem na początku, głębokich konsultacji, które przeprowadziliśmy. Wysłaliśmy pytania do ponad 130 organizacji polonijnych, konsultowaliśmy się również z organizacjami pozarządowymi działającymi w Polsce. Oczywiście nie wszystkie oczekiwania udało się spełnić. Część z tych oczekiwań zresztą była sprzeczna, ale wydaje nam się, że te propozycje, które przedstawiamy, są na pewno wyjściem naprzeciw oczekiwaniom wielu środowisk polonijnych i krokiem we właściwym kierunku. Bardzo dziękuję. (Oklaski)